Nigeria, sebuah negara di Afrika Barat yang merupakan tempat asal usul tanaman kelapa sawit, kini terpaksa menelan hakikat yang cukup pahit.
Landskap ekonomi yang suatu ketika dahulu menyaksikan negara itu mendominasi pasaran minyak sawit mentah global kini berubah wajah.
Daripada status pengeksport utama yang gah, Nigeria kini bertukar kedudukan menjadi pengimport demi memastikan kelangsungan jaminan makanan dan keperluan industri dalam negerinya.
Merujuk kepada data rantaian bekalan global, sejarah pernah mencatatkan era kegemilangan Nigeria apabila mereka berjaya menguasai sekitar 43 peratus bekalan minyak sawit dunia.
Namun, angka kebanggaan tersebut kini menjunam drastik, meninggalkan Nigeria dengan sumbangan sekadar 2 peratus di peringkat global.
Laju pengeluaran tempatan dilihat semakin semput untuk mengejar lonjakan pantas penggunaan domestik, yang dipacu kuat oleh pertumbuhan populasi penduduk dan perkembangan pesat industri makanan.
Jurang pengeluaran dan beban import yang meruncing
Secara makronya, keperluan minyak sawit Nigeria mencecah sekitar 2.7 juta tan setiap tahun. Ironinya, pengeluaran kebangsaan hanya mampu berlegar di paras 1.5 juta tan. Defisit lebih satu juta tan ini terpaksa ditampung melalui lembaran import, terutamanya dari Malaysia, Indonesia, dan beberapa negara pengeluar yang lain.
Data antarabangsa melaporkan bahawa Nigeria telah membelanjakan sekitar AS$155 juta semata-mata untuk mengimport minyak sawit sepanjang tahun 2024. Kebergantungan ini bukan sahaja merobek rizab pertukaran asing negara, malah mencetuskan rantaian inflasi terhadap kos makanan untuk rakyat tempatan.
Presiden Persatuan Penanam Kelapa Sawit Nigeria (OPGAN), Joe Onyiuke, menyuarakan keluhan pahit penggiat industri berhubung realiti ini.
“Penurunan mendadak ini membuktikan wujudnya ketidakseimbangan yang sangat kritikal antara kapasiti pengeluaran kebangsaan dan tahap permintaan pasaran tempatan yang melambung tinggi.
“Keadaan inilah yang memaksa kami, bekas raja sawit dunia, untuk bergantung harap pada bekalan import dari negara luar,” jelas beliau, mencerminkan kebimbangan mendalam terhadap nasib para peladang di sana.
Dari sudut pandang penganalisis industri, akar umbi permasalahan ini melangkaui sekadar isu keluasan tanah pertanian. Joe Onyiuke menegaskan bahawa produktiviti ladang kekal malap berpunca daripada pelbagai kelompangan struktur.
“Masalah kita bermula daripada ketiadaan inovasi, aplikasi teknologi yang lemah, kekangan pembiayaan kewangan, hinggalah kepada dasar kerajaan yang sering berubah-ubah serta ketiadaan satu program peremajaan semula tanaman di peringkat nasional,” tambah beliau.
“Situasi ini diburukkan lagi apabila kira-kira 80 peratus pengeluaran sawit Nigeria masih digalas oleh pekebun kecil yang menguruskan tanaman separa liar menggunakan kaedah penuaian dan pemprosesan yang sangat tradisional.
Pembelajaran dari model ekonomi Malaysia
Ketika Nigeria terus bergelut mencari jalan keluar, Malaysia pula memecut laju untuk terus mengukuhkan posisinya sebagai pemain utama dalam rantaian bekalan sawit dunia.
Berdasarkan rekod industri, Malaysia berjaya menghasilkan sekitar 20.28 juta tan minyak sawit pada tahun 2025, seterusnya mengeksport komoditi bernilai tinggi itu ke lebih 150 buah negara merata dunia.
Impak ekonomi sektor ini amat signifikan buat rakyat. Industri sawit telah menyumbang sekitar AS$27.5 bilion nilai devisa eksport kepada Malaysia pada 2025, mewakili kira-kira 3 peratus daripada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) negara tersebut.
Lebih daripada sekadar deretan angka kewangan, sektor ini menjadi nadi kehidupan yang menopang kira-kira tiga juta peluang pekerjaan, merangkumi kawasan perladangan, fasiliti pemprosesan, jaringan logistik, sehinggalah kepada rantaian produk hiliran.
Kekukuhan ekosistem ini tidak terbina dalam masa yang singkat. Ia adalah hasil penanaman modal pelaburan jangka panjang yang konsisten.
Malaysia memberi tumpuan jitu terhadap pembangunan penyelidikan varieti benih berkualiti tinggi, menggerakkan program penanaman semula secara berstruktur, memperluas fasiliti kilang pemprosesan moden, dan memperkasakan ekonomi pekebun kecil.
Penganjakan fokus strategik ke arah aktiviti hiliran yang memberi nilai tambah, seperti pengeluaran oleokimia dan bio-tenaga, diiringi oleh pematuhan piawaian kelestarian antarabangsa, telah melonjakkan darjat daya saing sawit Malaysia.
Jambatan kerjasama merentasi benua
Memahami potensi pemulihan di bumi Afrika, Malaysia kini tampil melebarkan sayap kepakarannya untuk membantu negara Afrika Barat tersebut.
Dalam penganjuran platform perdagangan, Malaysia Market Connect yang diadakan di bandar Lagos baru-baru ini, pihak Malaysia menggariskan komitmen kukuh untuk membentuk sinergi dua hala.
Ketua Pegawai Eksekutif Majlis Minyak Sawit Malaysia (MPOC), Belvinder Sron, yang hadir di majlis tersebut menawarkan inisiatif pembangunan yang inklusif.
“Pihak Malaysia bersedia sepenuhnya untuk membantu Nigeria. Bantuan ini bukan sekadar penyediaan anak benih unggul, tetapi meliputi kolaborasi penyelidikan saintifik, pemindahan teknologi pertanian moden, sehinggalah kepada suntikan pelaburan dalam sektor kelapa sawit tempatan,” ujar beliau dengan penuh keyakinan.
Sebagai menterjemahkan komitmen tersebut, pejabat perwakilan MPOC telah pun dibuka di Lagos bagi memudahkan jaringan perniagaan bersama penggiat industri tempatan.
Sepanjang tahun lalu, pasaran merekodkan bahawa Malaysia telah mengeksport kira-kira 300,000 tan minyak sawit serta produk turunannya ke Nigeria.
Angka ini secara jelas menterjemahkan besarnya ruang pasaran Nigeria yang masih berdepan dengan masalah defisit bekalan yang serius.
Hubungan diplomasi korporat ini menjanjikan situasi menang-menang. Bagi kelangsungan ekonomi Nigeria, jalinan bersama kepakaran Malaysia merupakan peluang keemasan untuk merawat kembali industri tempatan mereka yang kian merosot.
Sementara itu, dari kaca mata Malaysia, kepulauan benua Afrika kini mekar sebagai sebuah destinasi pelaburan strategik.
Ia bukan sahaja memperluas peta pasaran eksport, malah membuka pintu bagi pelebaran pengaruh industri sawit Malaysia melalui pemindahan teknologi, pelaburan rentas sempadan, dan pengukuhan rantaian bekalan makanan global.