Kemeriahan sambutan Aidilfitri pastinya tidak lengkap tanpa tradisi pemberian duit raya. Menjelang musim perayaan, orang ramai mula sibuk mencari not wang kertas baharu.
Namun, kesibukan dan kesuntukan masa menyebabkan ramai yang memilih jalan pintas dengan menggunakan khidmat “ejen tukar wang” tidak rasmi di media sosial.
Di sebalik kemudahan ini, wujud satu persoalan penting: Adakah transaksi mengenakan caj tambahan bagi pertukaran duit raya ini mematuhi syariat, atau ia mengundang dosa riba?
Dua Syarat penting Pertukaran Wang
Mufti Pulau Pinang, Profesor Madya Datuk Dr Mohd Sukki Othman mengingatkan umat Islam bahawa hukum asal menukar wang kepada not baharu adalah harus menurut laporan Sinar Harian.
Walau bagaimanapun, memandangkan wang adalah barang ribawi, urusan pertukarannya tertakluk kepada dua syarat utama yang ketat:
Persamaan Nilai: Jumlah yang ditukar mestilah sama (contoh: RM100 ditukar dengan RM100).
Serah Terima Serta-merta: Pertukaran wang mesti dilakukan secara langsung (lani) tanpa penangguhan.
Jika salah satu syarat ini gagal dipatuhi, transaksi tersebut boleh bertukar menjadi riba al-fadl, iaitu unsur lebihan atau pertambahan yang diharamkan dalam Islam.
“Menukar wang kepada not baharu bagi tujuan duit raya adalah harus dalam Islam. Namun, pertukaran itu mesti dilakukan dengan nilai sama bagi mengelakkan unsur riba.
“Mengambil upah menukar wang juga dibenarkan sekiranya bayaran tersebut dibuat secara berasingan sebagai upah kerja dan bukan sebahagian pertukaran mata wang.
“Sebaliknya, mengambil keuntungan dengan mengurangkan nilai wang yang ditukar atau menjual not baharu dengan harga lebih tinggi daripada nilainya adalah tidak dibenarkan kerana melibatkan unsur riba yang diharamkan dalam syariat Islam,” ujarnya.
Isu mengenakan caj tambahan bagi perkhidmatan menukar not wang baharu sempena Aidilfitri perlu diteliti dari sudut fiqh bagi mengelakkan umat Islam terjebak dengan unsur riba. Menurut Mufti Pulau Pinang, Profesor Madya Datuk Dr. Mohd Sukki Othman, status hukum transaksi ini bergantung sepenuhnya kepada kaedah pelaksanaan caj tersebut:
Transaksi Tidak Dibenarkan (Haram / Riba Al-Fadl): Caj perkhidmatan diambil dengan cara memotong terus daripada jumlah wang yang ditukar.
Sebagai contoh, pelanggan menyerahkan RM100 tetapi hanya menerima RM93 dalam bentuk not baharu (selepas ditolak caj RM7). Tindakan ini diharamkan syarak kerana ia melibatkan pertukaran mata wang yang tidak sama nilai, lantas melanggar syarat utama pertukaran barang ribawi.
Transaksi Dibenarkan (Harus): Caj perkhidmatan dibayar secara berasingan daripada wang yang ditukar. Sebagai contoh, pelanggan menyerahkan RM100 dan menerima tepat RM100 dalam bentuk not baharu. Caj perkhidmatan (seperti RM7) dibayar secara berasingan oleh pelanggan sebagai upah (ujrah) atas masa dan usaha individu tersebut mendapatkan wang baharu di bank.
Bagi memastikan tradisi menukar duit raya selari dengan tuntutan syariah, syarat “persamaan nilai” wajib dipatuhi. Sebarang bentuk upah atau caj perkhidmatan perlulah diasingkan sepenuhnya daripada transaksi pertukaran mata wang tersebut.